17 września 1939, 86 lat temu, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich dołączył do zbrojnej agresji na II Rzeczpospolitą, którą toczyła już III Rzesza Niemiecka i tym samym na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow dokonał się IV rozbiór Polski. Z naszego punktu widzenia Polska jest najważniejsza, ale warto dopisać, że pakt Ribbentrop-Mołotow określał również podział Litwy i kawałka Rumunii oraz określał strefy wpływów w Europie Wschodniej. Atak 17 września na Polskę był też preludium do kolejnej, sowieckiej okupacji na przełomie 44 i 45 roku. Argumentacją Stalina na potrzeby propagandy była likwidacja faszystowskiego Państwa Polskiego "o jedno państwo faszystowskie w Europie mniej" oraz wyzwolenie narodów białoruskiego i ukraińskiego (małoruskiego) spod jarzma upadającej Polski. Ta wersja historii, na szczęście na zachodzie mało popularna, jest dalej uprawiana przez władze rosyjskie. Do tej narracji możemy znaleźć wiele analogii, także dzisiaj.

Atak III Rzeszy i ZSRR na Polskę był efektem rewizjonistycznej polityki dwóch totalitaryzmów z korzeniami imperialnymi, a kontekstem był układ sił powstały w skutek traktatu wersalskiego. Polska wróciła na mapę zyskując część terytoriów niemieckich, z których to Polska została ograbiona przez Prusy 150 lat wcześniej, a także część górnego śląska w wyniku zwycięskich powstań śląskich. Na kierunku wschodnim zaś Polska skutecznie obroniła swoją niepodległość w wojnie z bolszewikami w 1920r tym samym wbijając gwóźdź do trumny ogólnoświatowej rewolucji komunistycznej. Traktat Ryski kończący wojnę w 1921r ustalał granicę mniej więcej na taka samą jaka była po drugim rozbiorze Polski (warto zwrócić uwagę, że była to granica położona dalece głębiej na wschód niż ma to miejsce dzisiaj).

Zbrojna agresja pod koniec lata 1939 roku przez dwa wrogie totalitaryzmy była elementem zemsty na Państwie, które odrodziło się kosztem dwóch potężnych sąsiadów.

Drugim i głównym elementem była chora ideologia lebensraumu, czyli przestrzeni życiowej dla narodu Niemieckiego, rynku zbytu towarów Niemieckich oraz wykorzystanie potencjału rolnego tenerów wschodnich na wyłączne potrzeby narodu niemieckiego.

Trzecim elementem, pretekstem, było odrzucenie ultimatum Hitlera, które w jego imieniu wystosował Ribbentrop ambasadorowi RP w Berlinie Lipskiemu. Były to: wymuszenie przez III Rzeszę zmiany statusu Wolnego Miasta Gdańska (co oznaczało de facto oddanie go pod władze nazistów), propozycja budowy autostrady eksterytorialnej łączącej Niemcy z Prusami Wschodnimi, co w dużej mierze ograniczałoby dostęp Polsce do Morza Bałtyckiego oraz dołączenie do paktu antykominternowskiego, co przeczyło realizowanej polityce względnej równowagi w relacjach z Niemcami i Sowietami. Ostatniego dnia października, minister Beck wydał instrukcję dla ambasadora Lipskiego, w której zdecydowanie sprzeciwił się tym żądaniom, szczególnie żądaniu oddania Gdańska.

Do końca września ostatnie walczące oddziały w Polsce albo zeszły do podziemia albo wycofały się na zachód albo spotkało je nieszczęście trafienia do niewoli.