Por. Józef Czuchra „Mnich”, „Orski”, „Podhalańczyk”, „Bogumił”

"W czasie przesłuchania, wykorzystując nieuwagę oficera śledczego z pistoletu odebranego mu podczas aresztowania zabił śledczego, ranił jednego ze strażników i podjął próbę ucieczki (wg. innych źródeł zginęło dwóch funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, a kilku zostało rannych). Nie udało mu się sforsować bramy wyjściowej. Zginął zastrzelony przez funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego."

Urodził się 04.03.1911 roku w Białobrzegach (od 1926 roku dzielnica Krosna). Był synem Andrzeja (kolejarza) i Stanisławy z domu Kubackiej. Miał przyrodnich braci Płonków: Teodora (starszego sierżanta 2. pułku strzelców podhalańskich, żołnierza II Korpusu generała Władysława Andersa) i Franciszka (kapitana, zastępcę dowódcy Rejonu Kedywu, „Kubacki”). W Krośnie ukończył szkołę powszechną, a następnie tkacką. W czasie nauki w szkole tkackiej działał w harcerstwie. W latach 1930 - 1931 odbywał w Przemyślu zasadniczą służbę wojskową. Został zwolniony przed terminem ze względu na przebytą operację gardła. Podjął pracę w fabryce wyrobów lnianych „Lnianka” (Grohman i Ska) w Krośnie. Po kilku latach awansował na stanowisko majstra tkackiego. Był członkiem związku zawodowego „Praca Polska” działającego pod politycznym kierownictwem Stronnictwa Narodowego. Działał w Związku Byłych Wychowanków Szkoły Tkackiej.

W styczniu 1941 roku wstąpił w szeregi Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW). Został dowódcą dwunastoosobowego oddziału dywersyjnego. Pod wpływem swego przyrodniego brata Franciszka Płonki „Kubacki” przeszedł do Tajnej Organizacji Wojskowej. Uczestniczył w wielu akcjach, m. in. na kasę Karpathen Öl. Od lutego 1943 roku, po scaleniu Tajnej Organizacji Wojskowej z Armią Krajową, dowodził oddziałem dyspozycyjnym Rejonu Kedywu Armii Krajowej. Był dwukrotnie aresztowany przez gestapo. Zwalniano go po przesłuchaniach. Aresztowany w lutym 1943 roku po raz trzeci był torturowany w czasie śledztwa. Mimo doznanych obrażeń zdołał zbiec. Po wyleczeniu podjął dalszą działalność konspiracyjną. Dowodzony przez niego zespół od maja 1943 roku używał kryptonimu „Dorota”.

28.06.1943 roku po nieporozumieniach z dowódcą rzeszowskiego Kedywu Armii Krajowej Zenonem Sobotą „Korczak”, przeszedł wraz ze swym zespołem bojowym do Narodowej Organizacji Wojskowej. Bezpośrednim powodem podjęcia tego kroku były dziwne okoliczności starcia z policją niemiecką pod Przysietnicą 26.06.1943 roku, w czasie którego zginął m.in. Franciszek Płonka. Od tego momentu Zenon Sobota szkalował go przed przełożonymi z Armii Krajowej. Dążył do jego fizycznej likwidacji.

W lipcu 1943 roku koło Wrocanki wspólnie z Janem Tkaczykiem „Budzik” rozbroił próbującego ich wylegitymować granatowego policjanta, zabierając mu karabin z amunicją i zmuszając do przyrzeczenia iż zrezygnuje z wysługiwania się Niemcom. W wyniku akcji scaleniowej Narodowej Organizacji Wojskowej z Armią Krajową 1 listopada 1943 roku został dowódcą pierwszego w Inspektoracie Armii Krajowej Jasło oddziału partyzanckiego OP-11. Jego oddział liczył około 60 żołnierzy (w rezerwie pozostawało kilkudziesięciu). Przeprowadził szereg akcji zbrojnych. Zaatakował strażnicę graniczną w Czerlicznem. Dowodził akcją na transport niemiecki na Dziurdziu. Za zasługi i zdolności dowódcze został mianowany podporucznikiem czasu wojny. 01.07.1944 roku jego oddział włączono do zgrupowania partyzanckiego OP-23. Objął stanowisko zastępcy dowódcy zgrupowania kapitana Adama Winogrodzkiego „Korwin”. W wyniku nieporozumień z dowódcą 11.08.1944 roku opuścił z dwoma plutonami zgrupowanie i przeszedł na teren Obwodu Armii Krajowej Krosno. Sprawa opuszczenia przez niego zgrupowania OP-23 była przedmiotem dochodzeń i postępowania przygotowawczego, które miało postawić go przed Wojskowym Sądem Specjalnym, do czego jednak nie doszło. Przeprowadził kilka drobnych akcji.

Po wkroczeniu wojsk sowieckich rozwiązał oddział. Był poszukiwany przez NKWD i Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Ukrywał się na terenie powiatu sanockiego. Próba powrotu do domu otoczonego przez funkcjonariuszy NKWD i Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego 04.11.1944 roku doprowadziła do nocnej walki, w której zginęli dowodzący zasadzką kapitan NKWD i szwagier jego żony Bolesław Gorczyca, a jeden funkcjonariusz został ciężko ranny. On sam ostrzeliwując się wyskoczył przez okno i zdołał ujść przed pościgiem. W ramach nowej konspiracji, do wiosny 1945 roku, przeprowadził kilka akcji zbrojnych przeciwko sowieckim okupantom. Władze Stronnictwa Narodowego, w których dyspozycji pozostawał, nie widząc szansy na prowadzenie przez niego dalszej działalności na terenie Podkarpacia, poleciły mu opuszczenie tego terenu.

31.03.1945 roku został aresztowany w Rzeszowie razem z Janem Radożyckim ps. „Owczarek” i zaprowadzony do siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Jagiellońskiej. W czasie przesłuchania, wykorzystując nieuwagę oficera śledczego z pistoletu odebranego mu podczas aresztowania zabił śledczego, ranił jednego ze strażników i podjął próbę ucieczki (wg. innych źródeł zginęło dwóch funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, a kilku zostało rannych). Nie udało mu się sforsować bramy wyjściowej. Zginął zastrzelony przez funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

Był żonaty z Heleną Guzik, miał syna Andrzeja (ur. 1941, nauczyciel szkoły średniej w Krośnie).

Źródła:

1. Praktycznie przedruk z małymi zmianami: http://www.malopolskawiiwojnie.pl/index.php...

2. Źródło zdjęcia: "Żołnierze wyklęci. Antykomunistyczne Powstanie Zbrojne po 1944 roku."
https://scontent.fktw5-1.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/277299318_10158913561643237_859395646336214599_n.jpg?_nc_cat=101&ccb=1-5&_nc_sid=730e14&_nc_ohc=A_lxmoNBdFsAX_Z-VWR&_nc_ht=scontent.fktw5-1.fna&oh=00_AT9YbZb8iakMPs9HPMEYmy2DBkBoRY7YRPZQQYejYboaVw&oe=6260974B